Jelenia Góra zwana jest stolicą Karkonoszy, ale to Szklarska Poręba i Karpacz są dużo bardziej popularnymi kierunkami turystycznymi. Czy słusznie? Jelenia Góra może pochwalić się bogatą historią i licznymi zabytkami a dzięki swojemu doskonałemu położeniu w Kotlinie Jeleniogórskiej, otoczonej przez piękne Góry Kaczawskie, Rudawy Janowickie i Karkonosze jest świetną bazą wypadową na górskie szlaki. Wokół Jeleniej Góry jest mnóstwo ciekawych miejsc, zabytków i atrakcji takich jak pałace, zamki czy tajemnicze kopalnie uranu.
Zapraszamy do naszego przewodnika po największych atrakcjach Jeleniej Góry oraz o miejscach, które warto zobaczyć w najbliższej okolicy miasta. Na końcu znajdziecie mapę, na której zaznaczyliśmy opisane miejsca oraz bonus w formie wideorelacji po zabytkach Jeleniej Góry.
Co warto zobaczyć w Jeleniej Górze
1. Rynek w Jeleniej Górze
Rynek Jeleniej Góry, a tak po prawdzie klimatyczny i perfekcyjnie prostokątny Plac Ratuszowy, to niewątpliwie najbardziej centralny punkt miasta i jeden z ładniejszych rynków miejskich w Polsce.
Centralne miejsce zajmuje XVIII-wieczny ratusz połączony galerią z rzędem kamieniczek zwanych, jakże uroczo, ,,siedmioma domkami” lub Domem Siedmiu Mieszczan. Niegdyś doklejone były do nich stragany i kramy, dziś wokół ustawiono ławeczki i stojaki rowerowe. Plac Ratuszowy otaczają kolorowe kamienice z arkadami – zdecydowanie wyróżnia to jeleniogórski rynek na tle innych podobnych miast.
Fontanna Neptuna przed ratuszem, której bardziej spodziewalibyśmy się w nadmorskim mieście jak Gdańsk (link), symbolizuje zagraniczne kontakty Jeleniej Góry z miastami Europy – głównie w ramach wymiany handlowej, którą prowadzili jeleniogórscy mieszczanie, handlując między innymi tkaninami, np. delikatnym woalem. I tak jak w Krakowie na spotkania umawia się ,,pod Adasiem”, tak w Jeleniej Górze tę rolę pełni Neptun.
Czerwony jeleń, wariacja na temat symbolu miasta, to z tego co się zorientowaliśmy, ulubiony ,,spot” zdjęciowy turystów. Jelonków w Jeleniej Górze można szukać po całym starym mieście – ile sztuk uda Wam się wypatrzeć?
Dla odmiany, postać szczudlarza jest tylko jedna, a raptem kilka metrów dalej ścianę jednej z kamienic zdobi ogromny mural z przedstawieniem teatrów ulicznych, których międzynarodowy festiwal odbywa się w Jeleniej Górze już od 1983 roku.Nie przegapcie też zabytkowego tramwaju, który symbolizuje historię XIX-wiecznych tramwajów wożących kuracjuszy między jeleniogórskim dworcem a uzdrowiskiem Warmbrunnen, czyli dzisiejszymi Cieplicami (do Cieplic wrócimy zresztą za chwilę). Dziś pełni funkcję nietypowego kiosku z pamiątkami i pocztówkami.
2. Ratusz w Jeleniej Górze
Jak wspomnieliśmy centralną częścią Placu Ratuszowego jest ratusz miejski w stylu klasycystycznym wybudowany w latach 1747–1749, jednak jak się głębiej pokopie znaleźć można fundamenty z gotyku i renesansu, pewnie po wcześniejszych budowlach, które od naszych czasów nie dotrwały.
Co ciekawe z ratuszowej wieży rozbrzmiewał dawniej hejnał miejski, ciekawe czy kiedyś Jelenia Góra wróci do tej tradycji? Nie mówiąc o tym, że fajnie byłoby wejść na szczyt wieży ratuszowej… takie tam pomysły na rozwój turystyki – w Opolu jakoś się dało.
3. Baszta Zamkowa
Niegdyś centrum Jeleniej Góry otaczały potężne mury, 3 bramy wjazdowe i 36 bastei. Ze względu na rozwój artylerii średniowieczne fortyfikacje stopniowo traciły na znaczeniu militarnym, ale również blokowały rozwój miasta, i w XIX wieku zostały rozebrane. Do dziś przetrwały kilka baszt i fragmenty murów.
Baszta Zamkowa broniła dostępu do miasta od strony… zamku oraz służyła za więzienie. Dziś to darmowa atrakcja dla turystów, którzy z jej szczytu mogą podziwiać panoramę Jeleniej Góry i jej najbliższą okolicę. Baszta otwiera się o 10:00 i zamykana jest zależnie od miesiąca:
- od listopada do marca – o 16.00
- od kwietnia do sierpnia – o 19.00
- od września do października – o 18.00
4. Baszta Grodzka
Kilka kroków od Baszty Zamkowej znajduje się kolejna zabytkowa baszta – Baszta Grodzka. Już w XVII wieku zaadaptowano ją do celów mieszkalnych i pewnie fakt, że pełniła użyteczną rolę uratowało ją przed wyburzeniem. Cechą charakterystyczną jest częściowe wypełnienie murem pruskim (ściana szkieletowa). Obecnie pełni funkcję noclegową pod tą samą nazwą, więc jest okazja do spędzenia nocy w jednym z najstarszych budynków Jeleniej Góry, tym bardziej, że na Bookingu ma dobrą notę 9.00 na 480 opinii.
5. Baszta i Brama Wojanowska
Brama Wojanowska wygląda dość eklektycznie, gdyż to barokowa budowla z XVIII wieku, mająca pełnić jedynie funkcje porządkowe. Stojąca tu wcześniej średniowieczna brama wzmocniona kratami, fosą i mostem zwodzonym została zburzona, ale pozostawiono basztę. Jak wskazuje nazwa przez bramę wyjeżdżało się w stronę Wojanowa, który polecamy odwiedzić ze względu na piękny pałac w Krainie Pałaców i Ogrodów. Nam najbardziej w wpadły w oko zdobne kartusze z herbami Jeleniej Góry, Śląska i Prus.
6. Kaplica św. Anny w Jeleniej Górze
Tuż obok Bramy Wojanowskiej stoi Kaplica św. Anny, która podobnie jak sąsiednia baszta i brama ma średniowieczny rodowód i wraz z wymienionymi budynkami stanowiła część kompleksu obronnego, o czym świadczą je grube mury, niewielkie okna oraz małe otwory strzelnicze. Obecna barokowa forma nadana została w XVIII wieku, ale jej wnętrze jest bardzo skromne.
7. Bazylika św. Erazma i św. Pankracego w Jeleniej Górze
Wiemy, że nie wszyscy traktują kościoły jako „miejsca warte zobaczenia”, ale że interesuje nas architektura sakralna, odwiedziliśmy bazylikę świętych Erazma i Pankracego, która jest najstarszym kościołem w Jeleniej Górze. O tej gotyckiej budowli pierwsze wzmianki pochodzą z 1303 roku i znajdziecie tu elementy architektury gotyckiej, renesansowej i barokowej: portale, epitafia, nagrobki i kaplice.
8. Spacer deptakiem w Jeleniej Górze
Od Placu Ratuszowego przez ulicę Konopnickiej i 1 Maja ciągnie się deptak wzdłuż którego znajdziecie rząd przyjemnie odrestaurowanych kamieniczek. Widać, że w tych okolicach toczy się normalne życie – funkcjonują tu lokalne sklepiki, małe biznesy i jadłodajnie, a nie, jak w przypadku wielu innych miast, wyłącznie apteki, banki i knajpy dla turystów. Jeśli jednak liczycie na życie nocne, nie obiecujcie sobie za wiele… Wzdłuż deptaka znajduje się kilka wartych zobaczenia atrakcji Jeleniej Góry:
- Brama i Baszta Wojanowska
- Kaplica św. Anny w Jeleniej Górze
- Cerkiew prawosławna św Piotra i Pawła
- Sanktuarium pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego
9. Cerkiew prawosławna św Piotra i Pawła
Skąd cerkiew w środku protestancko-rzymskokatolickiego miasta? Jest to oczywiście związane z powojennymi przesiedleniami ludności i zaludnianiem ,,Ziem Odzyskanych” mieszkańcami ze wschodu. Obiekt ten cerkwią został w 1948 roku, wcześniej zaś służył najpierw jako kościół, a potem jako hala wystawiennicza.
Mijając cerkiew, koniecznie zwróćcie uwagę na dwa krzyże pokutne (zwane też krzyżami pojednania) wmurowanymi w ścianę świątyni. Takich krzyży widzieliśmy więcej podczas wycieczek po Dolnym Śląsku, te dwa również skrywają mroczną tajemnicę.
Zazwyczaj krzyż pokutny fundował morderca w miejscu zbrodni lub na skrzyżowaniu dróg w ramach odkupienia swoich niecnych występków. Z biegiem lat przenoszono je na tereny kościołów i rzeczywiście w wielu świątyniach Dolnego Śląska da się je jeszcze odszukać. Te dwa są o tyle ciekawe, że prawdopodobnie chodzi o mord na dorosłym i na dziecku, na większym krzyżu (dorosłym) widać jeszcze wykute narzędzia zbrodni – miecz i kuszę.
10. Sanktuarium pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego
To miejsce to perełka na skalę regionu, więc przypadkiem jej nie omińcie. Ta świątynia to świadectwo niesamowitej zamożności jeleniogórskich mieszczan, którzy na początku XVIII wieku nie tylko wznieśli potężny i bogato zdobiony kościół, ale również finansowali ornamentalne lapidaria i kaplice grobowe.
Ale po kolei: już sama historia kościoła jest interesująca – w wielkim skrócie rzecz ujmując, po wojnie trzydziestoletniej katolicy i protestanci zawarli pokój (na mocy Traktatu Westfalskiego), w ramach którego teoretycznie obie wiary mogły bez przeszkód celebrować swoje nabożeństwa.
W praktyce na Dolnym Śląsku sytuacja protestantów wciąż pozostawiała wiele do życzenia, katolicy odbierali im świątynie i utrudniali religijną praktykę. Dopiero zgoda altransztadzka zawarta w 1707 roku między królem Szwecji a cesarzem Imperium Habsburskiego przywróciła względny porządek. Umowa nie tylko obligowała katolików do zwrócenia części zabranych protestantom kościołów, ale również zezwalała na budowę siedmiu nowych obiektów – w tym sanktuarium w Jeleniej Górze. Po drugiej wojnie światowej kompleks przejęli katolicy, dziś można tu więc przyjść na rzymskokatolicką mszę.
Świątynia robi spore wrażenie już z zewnątrz, ale radzimy zajrzeć również do środka. Wspaniałe XVIII-wieczne polichromie, alabastrowa chrzcielnica, imponująca ambona i ogromny ołtarz – jak na kościół protestancki, ten zdobiony jest niezwykle bogato.
Gdy posłuchać historii opowiadanej przez lektora, który co raz wspomina poszczególnych kupców fundujących elementy wyposażenia świątyni, można uzmysłowić sobie fortuny, jakimi obracano w okolicach Jeleniej Góry. To naprawdę była zamożna okolica :)!
11. Zespół barokowych kaplic grobowych przy kościele
Tuż przy kościele znajdują się pięknie zdobione, barokowe kaplice nagrobne należące do, jak mozna sie domyslec po ich wykonaniu, zamożnych mieszkańców Jeleniej Góry. Odremontowany niedawno kompleks naprawdę intryguje, mamy nadzieję, że nie tylko nas. Motywy wanitatywne, czaszki, kostuchy i śmierć, przeplatają się z symboliką religijną oraz lokalnymi odniesieniami.
Przykładowo niektóre tablice nagrobne wykute są w formie tkaniny, co nawiązuje do jeleniogórskiego handlu tkaninami. Na ścianie kościoła uwagę zwraca jedno nietypowa tablica nagrobna – pastora Gottloba Adolpha. W górnej części płyty widzimy postać Gottloba otoczoną piorunami – to nawiązanie do tragedii z 1745 roku, kiedy piorun trafił w kościół i śmiertelnie raził pastora, wygłaszającego właśnie kazanie na ambonie. I jak tu interpretować taki ,,znak”? Chętnie dowiedzielibyśmy się, co też akurat mówił… 😉
Spacer dookoła świątyni polecamy zarówno za dnia, jak i nocą. Gdy zaszło słońce, kaplice spowił półmrok a z wieży kościelnej rozbrzmiała o 21 intrygująca melodia…
12. Wieża „Grzybek” i Wzgórze Bolesława Krzywoustego
Nazwa wzgórza wiąże się bezpośrednio z jedną z legend na temat założenia miasta Jelenia Góra. Ponoć król Władysław Krzywousty podczas jednego z polowań wypatrzył dorodnego jelenia za którym pognał w las. Dotarł tak na wzgórze, a piękno okolicy i cała sytuacja zainspirowała go do założenia w tym miejscu grodu.
Na pewno istniał tu piastowski zamek, który uległ jednak zniszczeniu już w XV wieku. Na początku XX wieku wybudowanu w popalarnym wzrod mieszkańców miasta parku wieże widokową zwaną cesarska na cześć niemieckiego cesarza.
I dziś można wdrapać się na wzgórze aby z platformy widokowej przyjrzeć się miastu i okolicy. I najważniejsze, jest to darmowa atrakcja! Wieża jest otwarta przez cały rok:
- od kwietnia do października: 8:00 – 20:00
- od listopada do marca: 8:00 – 16:00
13. Teatr Imienia C.K. Norwida
Piękny secesyjny budynek z początku XX wiek wybudowany z myślą o mieszkańcach bogatego miasta, jakim w tamtym okresie była Jelenia Góra. Budowla posiadała liczne nowinki techniczne, jak oświetlenie, wentylację i ogrzewanie.
14. Pałac Paulinum
Po tak pięknej łacińskiej nazwie spodziewaliśmy się co najmniej jakiegoś wciskającego w fotel kompleksu parkowo-pałacowego – niestety park chyba trochę dziczeje, a schowany w nim pałac, choć o ciekawej bryle, nie był tego dnia udostępniony zwiedzającym – chyba jacyś potomkowie Schaffgotschów obchodzili właśnie jakąś piękną rodzinną uroczystość ;).
Na co dzień można zajrzeć do bogato zdobionej Sali Gdańskiej lub, w wersji deluxe, spędzić noc w hotelu, którym dziś jest pałac Paulinum.
15. Dwór Czarne
To renesansowy pałac (dwór) z XVI wieku wybudowany przez przedstawiciela słynnego w tych okolicach rodu Schaffgotschów. Budowla stoi trochę na uboczu głównych atrakcji i można zwiedzać ją tylko z zewnątrz, więc atrakcja raczej dla miłośników zamków i pałaców – my odwiedziliśmy dwór przy okazji wycieczki po Dolinie Pałaców i Ogrodów.
16. Modelarnia Kolejkowo
Rodzinom podróżującym do Jeleniej Góry z dziećmi spodoba się wizyta w wyjątkowym miejscu – jeleniogórskiej Modelarni Kolejkowo, gdzie powstają modele do cieszących się niezwykłą popularnością wystaw makiet kolejowych Kolejkowo. To tu poznacie techniki modelarskie, zobaczycie, jak miniatury wprawiane są w ruch i poznacie najprawdziwszych modelarzy, którzy już ponad pięć dekad kreują w Jeleniej Górze maleńkie cudeńka. Żaden mały fan pociągów nie może ominąć tego miejsca!
