Lublin to jedno z większych polskich miast, z kilkusetletnią historią i wieloma cennymi zabytkami. Klimatyczne uliczki, które z powodzeniem mogłyby zagrać w niejednym filmie, wielokulturowe ślady, spotykane zarówno na spacerze, jak i na talerzu, a do tego magiczna aura sztukmistrzów i ,,widzących”.
Wracamy do Lublina co jakiś czas i za każdym razem odkrywamy kolejne oblicza tego miasta. Miasto może poszczycić się tyloma ciekawymi miejscami, że nawet dwa pełne weekendy nie wystarczą, aby poznać wszystkie atrakcje Lublina. Jednak w tym czasie można zobaczyć naprawdę niemało, a z naszym przewodnikiem zaplanowanie wyjazdu do Lublina powinno dużo łatwiejsze. Lublin krok po kroku? Tylko z nami :)!
I. Atrakcje Lublina – wokół Starego Miasta
1. Stare Miasto w Lublinie
Przygodę z Lublinem proponujemy zacząć od Starego Miasta, które jest jednym z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych starych miast w Polsce. Spora jego część (ok. 70%) to oryginalna zabudowa z licznymi zabytkami, takimi jak: Trybunał Koronny, dwie bramy i baszta, (pamiątkami po nieistniejących murach miejskich), Plac po Farze, Wieża Trynitarska lub Archikatedra.
Uwielbiamy zagubić się w uliczkach Starego Miasta, odkrywając zarówno te „odpicowane”, jak i nadal mniej zadbane zakątki. Lublin potrafi zaskoczyć niespodziewaną instalacją artystyczną, intrygującą fasadą w koty, zaułkiem z poezją Zuzanny Ginczanki czy podwórkiem, w którym czas zatrzymał się w miejscu. Stare Miasto ewidentnie przechodzi stopniową przemianę i daleko mu do idealnie do stanu ,,spod igły”, jednak podążanie za tą zmianą, ale i poznawanie ,,surowych” jeszcze miejsc, sprawia nam wiele radości. Pamiętajcie, żeby na Stare Miasto wrócić także po zmroku – w delikatnym świetle latarni serce Lublina sprawia zupełnie inne wrażenie…
2. Rynek i Trybunał Koronny
Serce Starego Miasta to wytyczony przy okazji lokacji miasta w 1317 roku Rynek – jego linie oparto na zarysie dawnych wałów, dlatego pierzeje nie są względem siebie idealnie prostopadłe. W jego centralnej części znajduje się Stary Ratusz, który od 1578 roku pełnił funkcję siedziby Trybunału Koronnego – najwyższego sądu apelacyjnego dla szlachciców z Małopolski. Obecną bryłę zaprojektował sam Dominik Merlini, nadworny architekt króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, autor projektu m.in. królewskich Łazienek w Warszawie.
Z kolei wokół Rynku stoją zabytkowe, często wzbogacone o sgraffito, kolorowe kamieniczki – obecny styl zabudowy to efekt odbudowy miasta po wielkim pożarze z roku 1575 (tych pożarów było w Lublinie kilka) i następujących w kolejnych stuleciach przebudów poszczególnych „adresów”. Jeśli intrygują Was te fasady, koniecznie poczytajcie o poszczególnych kamienicach. W ich historiach przewijają się nazwiska możnych rodów (np. Lubomelskich, Konopniców) czy ludzi kultury (takich jak Wieniawski, Kochanowski, Pol). Nie wszystkie odzyskały jeszcze swój blask, często ze względu na spory własnościowe, ale nawet w tych mniej zadbanych można dopatrzeć się czegoś ciekawego.
Lubimy czasem niespiesznie kręcić się wokół nich i odczytywać przedstawione na malowidłach postaci lub sentencje. Wokół Rynku znajdziecie kilka przytulnych knajpek, z naszą ulubioną żydowską Mandragorą na czele.
W jednej z kamienic w czasie remontu w 2010 roku znaleziono szklane negatywy. Zachowane zdjęcia umieszczono w oknach budynku, a Lublinianie rozpoznawali w nich swoich przodków. To, co początkowo miało być jedynie miłą estetycznie formą, zaowocowało filmem i książką łączącymi przeszłość z teraźniejszością.
3. Plac Po Farze
W miejscu dzisiejszego Placu po Farze stał niegdyś, wzniesiony w XIII wieku, kościół św. Michała Archanioła. Ze względu na stan techniczny budowli rozebrano ją w 1857 roku. Choć po świątyni nie ma już śladu, dzięki pozostałościom fundamentów oraz niewielkiej makiecie kościoła można wyobrazić sobie, jak wyglądało to miejsce ze świątynią w jego centralnej części.
Z Placu po Farze roztacza się ładna panorama na Zamek Lubelski, widać nawet donżon i górną część kaplicy Trójcy Świętej.
4. Ulica Ku Farze i Plac Rybny
Tuż przy Placu Po Farze znajduje się niepozorna, wąska uliczka pokryta kostką brukową- chyba ulubione miejsce do zdjęć. W czasie naszego pobytu w Lublinie natknęliśmy się tu na instalację przypominającą tragiczną śmierć Zuzanny Ginczanki…
5. Brama Grodzka
Brama Grodzka powstała w XIV wieku, ale w przeciwieństwie do Bramy Krakowskiej została mocno przebudowana w XVIII wieku, zatracając tym samym swój średniowieczny wygląd oraz cechy obronne. O sponsorze i roku przebudowy przypomina rzymska liczba MDCCLXXXV (1785) i skrót SAR – czyli Stanislaus Augustus Rex (Stanisław August Król). Brama łączy Stare Miasto i Zamek Lubelski, a dawniej nazywano ją Bramą Żydowską, gdyż za nią rozciągała się dzielnica żydowska – brama była więc pewnego rodzaju pomostem między tymi dwoma światami i kulturami. W czasie II wojny światowej na terenie tej dzielnicy utworzono getto i wtedy właśnie ta brama łączyła getto z aryjskim Lublinem.
Zmierzając przez Bramę w stronę zamku, warto zatrzymać się na wystawie Ośrodka ,,Brama Grodzka-Teatr NN” zatytułowanej ,,Lublin. Pamięć Miejsca”, która edukuje o brutalnie wyrwanej z kronik żydowskiej karcie w historii miasta. To miejsce robi fenomenalną robotę, zbierając informacje o ponad 40 tysiącach żydowskich mieszkańcach Lublina. Odnalezienie ponad 2700 przedwojennych zdjęć żydowskich fotografów pozwoliło uratować od zapomnienia twarze ludzi. Ośrodek ,,Brama Grodzka-Teatr NN” próbuje przywrócić im tożsamość.
Na stronie ośrodka dostępne są także ciekawe (i bezpłatne) przewodniki po mieście – polecamy do nich zajrzeć, jeśli chcecie pogłębić swoją relację z Lublinem.
6. Archikatedra Lubelska
Archikatedra św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty to najważniejszy i jeden z największych kościołów w Lublinie. Potężną katedrę wzniesiono w 1604 roku w stylu barokowym, dla przybyłych do miasta jezuitów. Po pożarze w XVIII wieku pokryto ją freskami, które możemy podziwiać do dziś. W środku imponują zarówno potężne organy, jak i zdobne malowidła – słowem, będziecie zadzierać glowę 🙂
Wejście do kościoła jest darmowe, ale po zakupie biletu (6 zł bilet normalny) można zwiedzić jeszcze dodatkowe pomieszczenia:
- Zakrystię Akustyczną, w której, dzięki odpowiednio zaprojektowanym sklepieniu głos fantastycznie niesie się po całym pomieszczeniu
- Skarbiec z cennymi przedmiotami liturgicznymi, znajdujący się obok Zakrystii
- Krypty z grobami biskupów lubelskich
7. Wieża Trynitarska w Lublinie
Tuż przy Archikatedrze Lubelskiej stoi Wieża Trynitarska, która, pełniąc funkcję dzwonnicy katedry, stanowi doskonały punkt widokowy na Stare Miasto w Lublinie. Zdecydowanie polecamy udać się na jej szczyt aby podziwiać panoramę miasta- w końcu to najwyższy punkt zabudowy lubelskiego Starego Miasta. Sama nazwa wieży pochodzi od zakonu trynitarzy, którzy byli właścicielami katedry, do której przylega wieża. Przebudowano ją w XIX wieku i obecnie poza funkcją widokową pełni też rolę Muzeum Archidiecezjalnego Sztuki Religijnej.
8. Bazylika Dominikanów w Lublinie
To jedna z najstarszych świątyń w mieście, która niedawno obchodziła swoje 750-lecie. Dominikanie pojawili się w Lublinie już w XIII wieku
W kościele znajdowały się kiedyś relikwie Krzyża Świętego, jednak w 1991 roku zostały skradzione – do dziś nie udało się ich odzyskać. Zewnętrze kościoła to przykład tzw. ,,renesansu lubelskiego”, który znać możecie m.in. z Kazimierza nad Wisłą. Nawę główną otacza 11 kaplic – każda z nich to osobna historia. Polecamy zwrócić szczególną uwagę w kaplicy Szaniawskich – to tam wymalowano słynne przedstawienie pożaru w Lublinie w roku 1719, do którego nawiązuje Lubelska Trasa Podziemna. Malunek nawiązuje do legendy, według której to dzięki modłom dominikanów do relikwii Krzyża Świętego pożar udało się opanować.
Ostatnio wnętrza kościoła przeszły gruntowną rewitalizację, tak więc podziwiać możemy wnętrza świątyni w jej pełnym blasku.
9. Brama Krakowska, Muzeum Historii Miasta Lublina i Baszta Gotycka
Brama Krakowska to jeden z najcenniejszych zabytków Lublina i jego symbol. Wybudowana została w XIV wieku jako element okalających Stare Miasto murów miejskich, jednak w przeciwieństwie do Bramy Grodzkiej (drugiej lubelskiej bramy miejskiej), mimo licznych przebudów w późniejszych wiekach utrzymała swój średniowieczny wygląd.
W Bramie Krakowskiej znajdziecie Muzeum Historii Miasta Lublina, gdzie na pięciu kondygnacjach przedstawiono dzieje od czasów wczesnego osadnictwa do II wojny światowej. Dodatkowo na najwyższym piętrze czeka nagroda za zwiedzenie muzeum 😉 – taras widokowy.
Jeśli idziecie od strony Rynku, skręćcie w lewo w ulicę Szambelańską, ostatnią uliczkę przed Bramą Krakowską, a dojdziecie do Baszty Gotyckiej, ze względu na przekrój zwanej także Basztą Półokrągłą. Ta zrekonstruowana w latach 80-tych XX wieku baszta to jedyna taka budowla w Lublinie. Obok niej znajdziecie mural z XVII-wieczną panoramą Lublina. Może foteczkę na tle dawnego Lublina :)?
10. Lubelska Trasa Podziemna
Dopełnieniem wizyty w Lublinie i dobrym sposobem na usystematyzowanie wiedzy o historii miasta może być przejście Lubelską Trasą Podziemną. Spacer po labiryncie staromiejskich piwnic, używanych do przechowywania towarów na handel, uprzyjemniają makiety miasta, ukazujące etapy rozwoju Lublina. Najbardziej w pamięć zapada makieta ukazująca wielki pożar miasta z 1719 roku.
II. Zwiedzamy lubelski zamek
11. Zamek Lubelski
Gdy wychodzi się ze Starego Miasta przez Bramę Grodzką, wzrok od razu przykuwa Zamek Lubelski z charakterystyczną ceglaną wieża (donżonem), zwieńczoną białymi blankami. Naszym zdaniem ta budowla to, obok Starego Miasta, drugi symbol Lublina – i to nie tylko ze względu na charakterystyczną i dominującą nad okolicą sylwetkę.
Początki obronne lubelskiego zamku sięgają XII wieku, kiedy na tym miejscu wzniesiono siedzibę kasztelanii lubelskiej, do której z czasem dobudowano obronny donżon. Po najeździe Tatarów w 1341 roku Kazimierz Wielki nakazał wzniesienie murowanego zamku, a szczyt świetności tego obiektu przypadł na XVI wiek. Zamek przebudowano wtedy na królewską rezydencję w stylu renesansowym, a kilkadziesiąt lat później na jego terenie obradował sejm proklamujący Unię Lubelską. Tu też kolejny władca lennego Księstwa Pruskiego składał hołd lenny ostatniemu Jagiellonowi – Zygmuntowi Augustowi.
W XVII wieku przez Polskę przetoczyły się katastrofalne dla kraju wojny. W ich wyniku kolejne obce armie raz po raz niszczyły zamek. Od czasu potopu szwedzkiego popadał w ruinę, a w latach 20-tych XIX wieku zdecydowano o utworzeniu na terenie zamku więzienia dla Królestwa Kongresowego. To, co zostało z zamku, przebudowano w stylu neogotyku angielskiego – porównajcie Zamek Lubelski z Zamkiem w Kórniku – widzicie podobieństwa?
Z historycznego punktu najcenniejsze na terenie Zamku Lubelskiego są dwie budowle: donżon i Kaplica Trójcy Świętej. Ponadto zamek służy za siedzibę Muzeum Narodowego, m.in. z Galerią Malarstwa Polskiego. To tu zobaczycie np. znany z podręczników i jakże ,,na miejscu” obraz Jana Matejki ,,Unia Lubelska”.
- Zamek Lubelski (kaplica, wieża i ekspozycje stałe): 40 zł bilet normalny
- Kaplica + Donżon: 15 zł + 10 zł bilet normalny
- Dodatkowe informacje i aktualne ceny: Strona Muzeum Narodowego w Lublinie
12. Donżon na Zamku Lubelskim
Jeśli szukacie punktów widokowych w Lublinie, koniecznie musicie wejść na szczyt zamkowego donżonu, czyli wieży pełniącej jednocześnie funkcję obronną i mieszkalną. Wieżę wzniesiono prawdopodobnie w XIII wieku i dziś pozostaje niezwykle cennym przykładem sztuki romańskiej, nie tylko w Lublinie, ale i w całym regionie.
Wieża początkowo odgrywała rolę obronną, aby z czasem stać się więzieniem dla szlachty, o czym świadczą wyryte w cegłach napisy. Tę samą funkcję pełniła podczas zaboru rosyjskiego (powstania narodowe), okupacji niemieckiej i komunistycznego terroru do 1954 roku. Z tego względu jej dolna kondygnacja poświęcona jest pamięci więźniów. Z samej góry roztacza się widok na zamek i Stare Miasto i centrum Lublina.
13. Kaplica Trójcy Świętej
Podczas naszej pierwszej wizyty w Lublinie spore wrażenie zrobiło na nas wnętrze Kaplicy Trójcy Świętej. Może dlatego, że nie wiedzieliśmy czego się spodziewać, a może dlatego, że freski w jej wnętrzu były tak odmienne od tego, co widywaliśmy do tej pory w kościołach na terenie Polski.
Kaplicę wybudował Kazimierz Wielki, ale malowidła w stylu bizantyjsko-ruskim ufundował Władysław Jagiełło, w którego rodzinie wschodnie obrządki odgrywały istotną rolę – chrzest rzymskokatolicki przyjął dopiero później. Tego ambitnego artystycznego zadania podjęli się artyści z Rusi, którzy ukończyli swoje dzieło w 1418 roku. Specjaliści dopatrują się w malowidłach wpływów nowogrodzkich, twerskich a nawet bałkańskich.
O Kaplicy Trójcy Świętej mówi się, że to spotkanie sztuki wschodu z architekturą zachodu. Wyzwaniem dla malarzy ze wschodu musiało być zaadaptowanie typowo bizantyjskich schematów malarskich do wnętrza świątyni o klasycznie łacińskiej bryle. Tradycyjnie w prawosławnej świątyni, niebo i Bóg są umieszczani w kopule – a tu artyści musieli mierzyć się z wyzwaniami wszechobecnych gotyckich łuków …. A z resztą, zobaczcie sami!
Równie ciekawa jest historia fresków, które w XIX wieku otynkowano – w tym czasie kaplica pełniła funkcję więziennego miejsca modlitw. Cenne freski ponownie odkryto dopiero na pocz. XX wieku, a konserwację zakończono w 1997 roku. Efekt robi wrażenie – to jeden z cenniejszych zabytków sztuki średniowiecznej w Europie.
III. Co warto zobaczyć poza Starym Miastem w Lublinie
14. Krakowskie Przedmieście i Aleje Racławickie
Wychodząc ze Starego Miasta Bramą Krakowską, mija się na Plac Władysława Łokietka, który przechodzi dalej w Krakowskie Przedmieście – jedną z najważniejszych ulic Lublina. Obecnie na sporym odcinku zamieniona została w deptak i stanowi centrum gastronomiczno-handlowe miasta. Złapiecie tu trochę oddechu i zobaczycie, jak i gdzie wolny czas spędzają mieszkańcy Lublina.
Patrząc od strony Bramy Krakowskiej, deptak otwiera (Nowy) Ratusz z 1828 roku. Wzniesiono go w miejscu dawnego klasztoru karmelitów, który spłonął i nie został odbudowany. Do dziś pełni siedzibę władz miejskich Lublina, a codziennie o 12.00 usłyszycie hejnał, wygrywany z balkonu ratusza.
Tuż obok budynku znajduje się Kościół św Ducha, jeden z najstarszych obiektów przy Krakowskim Przedmieściu- wybudowany w XV wieku, a po pożarach odbudowany w 1608 roku.
W tym miejscu proponujemy niespieszny spacer ul. Krakowskie Przedmieście w stronę Placu Litewskiego. Po obu stronach tego deptaka usadowiło się mnóstwo punktów gastronomicznych, od lodów i fast foodów po restauracje, więc każdy znajdzie ofertę dopasowaną do swoich potrzeb.
15. Plac Litewski
Naturalnym przedłużeniem Krakowskiego Przedmieścia i kolejnym miejscem wartym zobaczenia jest Plac Litewski. Powstał on w XIX wieku i nosił początkowo nazwę Placu Musztry, od urządzanych na nim parad wojskowych. Według tradycji to tu obradowała szlachta Polski i Litwy przed zatwierdzeniem traktatu, stąd też współczesna nazwa placu.
Ciekawostką jest, że w drugiej połowie XIX wieku zaborca rosyjski wybudował na placu sobór prawosławny. Takie budowle powstawały w wielu polskich miastach pod carskim zaborem – m.in. w Warszawie i Częstochowie. Pełniły nie tylko rolę świątyni dla prawosławnych urzędników, ale również stanowiły symbol władzy carskiej. Po odzyskaniu niepodległości sobór został rozebrany.
Mimo panujących obecnie betonowych trendów, na placu zachowano trochę zieleni, można więc przysiąść na ławeczce w cieniu i odpocząć. W centralnej części placu znajduje się multimedialna fontanna, a wokół niej kilka pomników, między innymi obelisk upamiętniający podpisanie unii polsko-litewskiej w 1569 r roku.
Za Placem Litewskim kończy się deptak i Krakowskie Przedmieście przechodzi w zwykłą ulicę z ruchem samochodowym.
16. Ogród Saski
Ogród Saski to najbardziej reprezentacyjny park miejski Lublina, nazwą nawiązujący do słynnego ogrodu w Warszawie, na Osi Saskiej. Poza swoją wartością przyrodniczą-rekreacyjną to także obiekt historyczny. Powstał w 1837 roku i od początku cieszył się popularnością wśród mieszkańców Lublina. Nasadzono tu aż 300 różnych gatunków roślin, a projekt nadzorował ogrodnik rodziny Czartoryskich – Piotr Vernier. Park Saski najbardziej ucierpiał w okresie PRL-u kiedy wybudowano w nim dom partii i muszlę koncertową oraz zaniedbano prace porządkowe.
Na szczęście po ostatniej dużej rewitalizacji park robi bardzo dobre wrażenie i chętnie po nim spacerowaliśmy, w ramach przerwy pomiędzy kolejnymi atrakcjami Lublina. Znajdziecie tu zarówno przyjemne dla oka, dostojne białe pawie, jak i klimaty lekko ponure – nasyp, który według legend służył za zbiorową mogiłę ofiar zarazy oraz miejsce odbywania ostatniej posługi dla skazanych na powieszenie na pobliskiej szubienicy.