Któregoś niezbyt pogodnego dnia naszego zimowego pobytu w Beskidzie Żywieckim (o którym więcej niebawem), zdecydowaliśmy się na wizytę w żywieckim zamku. Przechadzając się po salach wystawy etnograficznej, natknęliśmy się na wystawę strojów żywieckich dziadów noworocznych.

Kolednicy-0511

Owszem, przyjrzeliśmy się im z uwagą, ale pewnie pozostały by dla nas wyłącznie ciekawym eksponatem, gdyby nie rozmowa z panią kustosz, która wyjawiła nam, że tradycja noworocznych dziadów jest w mieście ciągle żywa! Nie chcieliśmy uwierzyć, że komuś może chcieć się przebierać w skomplikowane stroje, uczestniczyć w diabelnie wczesnej mszy i paradować po mieście w mrozie, zamiast bawić się do upadłego w sylwestra i odsypiać imprezę dnia następnego. Musieliśmy więć sprawdzić słowa pani kustosz i zobaczyć to na własne oczy!

Kolednicy-0710

 
Żywieckie Jukace 

Tradycja żywieckich dziadów noworocznych, czyli jukaców (lub jukoców), jest silnie związana z jedną dzielnicą Żywca – Zabłociem, a pierwsze zmianki o tym korowodzie datuje się na XVII wiek. To właśnie Zabłocie na dwa dni w roku zupełnie „dziadzieje”, a jego ulice opanowują kolorowi przebierańcy. I choć podobne tradycje można spotkać również w okolicznych wsiach i miasteczkach żywieckich, ta zabłocka jest chyba najpopularniejsza. Na wsiach do orszaku dołączane są postaci zwierzęce, figury Żyda, śmierci czy panny młodej.

Kolednicy-0509

Niektóre grupy zaczynają swoje obowiązki już w sylwestra, pojawiając się na specjalne zaproszenie na prywatkach i imprezach. Przychodzą pobawić się przez chwilę, pożyczyć szczęścia i oczywiście zebrać za to trochę pieniędzy. Takie zaproszenie to jedyny moment, kiedy grupa jukaców może opuścić teren dzielnicy – to wyjątek, poza którym jukace nigdy nie przekraczają granic ZabłociaWszyscy jukace zbierają się 01 stycznia o 5 rano na specjalnej mszy świętej- „dziadowskiej”, po której rozchodzą się po Zabłociu, pukają do drzwi, składają życzenia i świętują z gospodarzami nadejście nowego roku.

Kolednicy-0717

Wielka kulminacja następuje około godziny 11.30, kiedy wszyscy jukace spotykają się razem na głównej ulicy Zabłocia, żeby przebiec wśród gapiów, zatańczyć i przede wszystkim złożyć życzenia mieszkańcom całego miasta i przyjezdnym.

Kolednicy-0739

Jukace porywają każdego do krótkich pląsów, w trakcie którego padają rymowane życzenia, za które wypada odpłacić drobną monetą – wszak istnieje przekonanie, że spotkanie takiej figury gwarantuje szczęście na cały rok!

Zdrowia, szczęścia i słodyczy noworoczny jukac życzy!

To wszystko odbywa się przy akompaniamencie licznych dzwoneczków, zawieszonych u pasa niektórych przebierańców, śmiechów z tłumu i huku bicza, z którego najlepsi jukasi potrafią strzelić niczym petardą.

Kolednicy-0731

Kolednicy-0736

Punktualnie o 12 wszyscy przebierańcy przebiegają wzdłuż głównej ulicy przez most solny łączący dwie dzielnice Żywca. Jako że granicy między Zabłociem a centralną dzielnicą Żywca nie wolno im przekroczyć, zawracają w połowie mostu, pilnowani przez zebranych mieszkańców, aby przypadkiem nie pobiec nawet na krok za daleko.

Kolednicy-0751

Kolednicy-0750

 
Jak zostać jukacem? 

Jeśli myślicie, że każdy może „ z marszu” przywdziać szpiczastą czapkę dziadowską (tzw ciaka) i maskę z baraniego futra, jesteście w wielkim błędzie. W orszaku paradują nie tylko dostojne dziady z charakterystycznymi czapkami, długimi biczami zakończonymi specjalną końcówką (strzylockiem – to ona daje efekt dźwiękowy) i dzwoneczkami zawieszonymi u pasa- poza dziadami znajdziemy również noworoczne baby, diabłów czy kominiarzy.

Kolednicy-0753

Każdy, kto aspiruje do bycia dziadem, musi przejść swojego rodzaju inicjację, wspinając się w hierarchii jukaców, co roku towarzysząc grupie najpierw jako baba, potem diabeł i kominiarz. Oprócz tej wytrwałości, prawdziwy dziad musi umieć doskonale strzelać z bata – niektórzy zabłocianie nie wpuszczają do domu grupy, która nie jest w stanie zaprezentować tej umiejętności. Na czele wszystkich jukaców stoi kasjer z pomagierami, którzy zawiadują całą kompanią – nierzadko złożoną przecież z nieletnich. Dodatkowo każdy uczestnik ma swój numerek, który świadczy o pozycji w orszaku i w grupie – im niższy numerek, tym bardziej doświadczony jukac. Według tradycji w kompanii może brać udział wyłącznie kawaler zamieszkujący Zabłocie.

Kolednicy-0722

Pierwszy raz mieliśmy okazję podziwać taką noworoczną tradycję i zdecydowanie przypadła nam ona do gustu. Wydaje się być rzeczywiście wierna tradycji, jukasi nie są ani nachalni ani nietrzeźwi, a rytualny bieg przez most kreuje okazję do wspólnego spotkania się i złożenia sobie życzeń. Miło ogląda się „początkujących” jukasów, najczęściej młodych chłopców, przebranych z pewnym wstydem za babinki z plastikową lalką (szczęśliwe za rok będą już bardziej męskimi diabłami ;)), jak i podziwia się pląsy barwnych dziadów, którzy jeden dzień w roku zupełnie anonimowo i bezkarnie porywają panny do tańca.

Kolednicy-0713

Spotkane przy tej uroczystości mieszkanki Żywca doradziły nam wizytę na Godach Żywieckich, które przypadają pod koniec stycznia ( w tym roku 30 stycznia od 9 rano) – to wtedy do Żywca ściągają grupy jukaców i kolędników z całej okolicy, przez miasto przechodzi kolorowy korowód, a najbardziej ambitni mogą sprawdzić się w najrozmaitszych konkursach – np. trzaskania z bata. Może się skusicie?

Więcej jukackich impresji na stronie śląskie.travel: KLIK

Wszystkiego dobrego w Nowym Roku!

DODATKOWE INFORMACJE:

  • Jukaców można spotkać na ulicach Zabłocia w trakcie sylwestra lub 01 stycznia o 5 rano w kościele św. Floriana w Żywcu, później ok 11.30-12.00 na wysokości mostu solnego (skrzyżowanie Wesołej z Dworcową). Radzimy przygotować drobne monety.
  • Gody Żywieckie odbywają się ok 4-5 tygodni po Nowym Roku, termin można znaleźć w internecie. W 2016 roku będzie to 30 stycznia.
  • Informacje dotyczące bieżących wydarzeń i listę polecanych miejsc (noclegów, restauracji) znajdziecie na stronie śląskie.travel Żywieckie Jukace mogą być doskonałym pretekstem do dłuższej wycieczki po regionie, a ta baza danych pomoże w planowaniu 🙂
Opt In Image

Zapisz się do naszego newslettera!

Podobał Ci się artykuł na Polska Po Godzinach? Chcesz mieć pewność, że nie ominą Ciebie najnowsze wpisy? Zamów nasz newsletter by być na bieżąco.